Tandheelkundige ontstekingen hebben een grotere invloed op de algemene gezondheid en de levensverwachting dan in het algemeen wordt gedacht.
Hieronder wordt onderscheid gemaakt tussen het directe ziekmakende effect en het indirecte ziekmakende effect.
In de meeste ontwikkelingslanden is de capaciteit van de tandheelkundige gezondheidszorg beperkt, met name op het platteland.

Direct ziekmakende effect van acute ontstekingen in mond en kaken

Tandheelkundige ontstekingen in ontwikkelingslanden zorgen voor meer ziekteverzuim dan bloedarmoede, malaria en tuberculose tezamen (volgens een rapport van de WHO).
Hoewel de ontstekingen aan tanden en kiezen een zeer heftige en langdurige pijn kunnen veroorzaken, sterven slechts zelden mensen tengevolge van tandheelkundige ontstekingen.

Het bovenstaande is het directe (acute) effect van gebitsontstekingen: de meestal ernstige pijn, de koorts en het gevoel van ziekzijn (algemene malaise) zijn verantwoordelijk voor langdurig niet kunnen werken, niet naar school gaan en kostbaar medicijngebruik zonder dat daarmee de oorzaak van de klacht wordt weggenomen.
Dientengevolge hebben mondontstekingen een grote negatieve invloed op de economie, de scholing en het welzijn van de bevolking.

Indirect ziekmakende effecten van chronische ontstekingen in mond en kaken

Hier gaat het om sluimerende gebitsontstekingen, die geen pijn en/of andere klachten veroorzaken, die dus symptoomloos aanwezig zijn.

Jarenlang onopgemerkt aanwezig in tandvlees en kaakbot veroorzaken deze ontstekingen een continue belasting van de weerstand tengevolge van de voortdurende infiltratie van (anaërobe) bacteriën en toxines¹.
Een deel van de weerstand van het individu wordt continu bezet gehouden. Daardoor is de patiënt gevoeliger voor alle andere ontstekingen en infecties, zoals bijvoorbeeld malaria, tuberculose, cholera, HIV, longontsteking, etc.
Als voorbeeld: bij een patiënt met een weerstandsvermindering tengevolge van een chronische wortelpuntontsteking, zal de besmetting met malaria eerder plaats vinden en bovendien heftiger verlopen.
Het eerste indirecte (chronische) effect van symptoomloze tandheelkundige ontstekingen is uitputting van de lichaamsweerstand.

Het tweede indirecte effect wordt veroorzaakt door de bacteriën die in chronische tandheelkundige ontstekingen in tandvlees en kaakbot aanwezig zijn. Met name agressieve anaërobe bacteriën dringen iedere dag opnieuw de bloedbaan binnen, om beschadigingen aan bijvoorbeeld de hartkleppen en de alvleesklier te veroorzaken.
Een te gering gewicht van de pasgeboren baby is in veel gevallen geprovoceerd door chronische ontstekingen van het tandvlees bij de moeder.
Ook diabetes kan op latere leeftijd ontstaan als gevolg van een chronische tandvleesontsteking (parodontitis²).

Er zijn nogal wat patiënten die een arts of het ziekenhuis bezoeken met klachten van koorts en ziekzijn tengevolge van een symptoomloze tandheelkundige ontsteking.
Een ontsteking van het kaakbot kan de langdurige aanwezigheid van pathogene bacteriën en hun toxines in de bloedcirculatie veroorzaken: een bacteriaemie of een sepsis.
Omdat de tandheelkundige diagnose in het ziekenhuis niet gesteld kan worden, krijgt de patiënt een medicatie³ die de symptomen bestrijdt maar de oorzaak van de ontsteking ongemoeid laat. Na verloop van tijd keren de klachten dus terug.
Daarbij wordt de patiënt blootgesteld aan de bijwerkingen van de medicatie, wat niet zelden aanleiding is voor een vervolg-medicatie.

In de tandheelkundige kliniek: "klassiek" naast "modern"

In bijna de gehele medische en tandheelkundige zorg is het gebruikelijk om alleen op symptomen te reageren.
Als de patiënt pijn en/of ongemak heeft, wordt er behandeld. Anders niet.
Bovendien zal een patiënt zonder klachten de dokter niet consulteren.

Klassiek

De klassieke tandheelkunde behandelt uitsluitend symptomatisch.
Wanneer er geen pijn is, is er geen reden voor onderzoek en behandeling.
Een patiënt met kiespijn: de zenuw van de betrokken kies wordt gedood waardoor de pijn volledig verdwijnt; maar de oorzakelijke bacteriën blijven in de kies en dus in het lichaam achter, waar ze voor een indirect effect verantwoordelijk kunnen zijn.
Een ander geval van kiespijn: als de ontstoken kies wordt getrokken, wordt wel de gehele besmettingshaard geëlimineerd.

Modern

Evenals in de klassieke tandheelkunde stelt de moderne tandheelkunde de behandeling van symptomen (pijn en zwelling) op de eerste plaats.
Maar vervolgens wordt het gehele gebit onderzocht: zijn er sluimerende ontstekingen aanwezig, die de weerstand verminderen en van waaruit bacteriën hartkleppen en organen zouden kunnen beschadigen?

De moderne tandheelkunde is een doorontwikkeling van de klassieke tandheelkunde.
De klassieke tandheelkunde is gericht op de directe effecten van ontstekingen, terwijl de moderne tandheelkunde ook symptoomloze ontstekingen opspoort om de indirecte effecten te beperken.

Logischerwijs is de diagnostiek van chronische ontstekingen die indirecte effecten veroorzaken ingewikkelder dan het opsporen van acute ontstekingen die al pijn en zwelling veroorzaken.

Klassiek + modern in Nyarutarama

In de opleidingskliniek van stichting fADA in de hoofdstad Kigali worden beide vormen van tandheelkunde onderwezen en uitgeoefend.

Na de behandeling van een pijnklacht krijgt de patiënt het advies om eventuele chronische, symptoomloze ontstekingen ook te laten behandelen.
Uiteraard neemt de patiënt hierover zelf de beslissing, want hij/zij heeft het recht om alleen de acute klacht te laten behandelen.

Beleid in de opleidingskliniek

De opleidingskliniek zet zich in om intensief samen te werken met het ministerie van volksgezondheid en met alle tandheelkundige professionals.
De kliniek wil dienst doen als een post-academisch centrum voor tandartsen en tandheelkundigen (techniciens supérieurs en odonto-stomatology).
Daarnaast wil fADA tandheelkundige praktijken oprichten in de bestaande gezondheidscentra die over het platteland zijn verspreid.
FADA is bereid om de aanvullende opleiding van tandheelkundigen voor het werk in de perifere gezondheidscentra op zich te nemen.
Tevens wil fADA zich inspannen om de tandheelkundige praktijken in de gezondheidscentra op het platteland in te richten.
Hiertoe werkt fADA samen met het WHOCC van de universiteit te Nijmegen.

Meer informatie:

• Rudasingwa Longin, clinique dentaire ADA, Nyarutarama, Kigali, Rwanda
• Tom van der Colk, praktijk voor mondgezondheid, Den Haag, Nederland

¹
De meeste bacteriën die in een gezonde situatie als beschermende laag in de mond aanwezig zijn, zijn voor hun voortbestaan afhankelijk van zuurstof.
Bacteriën die zonder zuurstof kunnen leven, zijn veelal schadelijk voor de gezondheid. De agressieve bacteriën in tandheelkundige ontstekingen kunnen veelal zonder zuurstof (anaëroob) leven en scheiden stofwisselingsproducten (toxines) af, die beschadigend zijn voor het menselijk organisme.

²
Parodontitis: symptoomloze ontsteking van het tandvlees waarbij anaërobe bacteriën zich onder het tandvlees ophopen. De schadelijke bacterieflora lekt voortdurend in kaakbot en bloedbaan.

³
Pijnstillers, een kuur met een (breedspectrum)antibioticum en/of ontstekingsremmers.